A primeira é de balde, ou o empinado plan de prezos da natureza

[Esta é unha tradución adaptada do artigo orixinal de 11 de xaneiro de 2016 La primera es gratis o el empinado plan de precios de la naturaleza, de Sergio García-Cuevas González, que pode lerse nesta ligazón.]

Supercomputador

É admirable o moito que pode comprenderse sobre a natureza cun pequeno investimento de tempo e recursos intelectuais. Abraiados ante a nosa propia afouteza e capacidade de predicir o comportamento do mundo, empregamos os nosos coñecementos para deseñar e construír máquinas de crecente sofisticación. Ao principio, a natureza é xenerosa connosco e déixase modelar (e, así, moldear) cunha gran facilidade. Porén, cando queremos dar un paso máis alá, cando queremos crear unha máquina lixeiramente máis capaz e eficaz ou indagar en misterios máis profundos, a natureza rebélase contra nós e esíxenos un custo (de sofisticación matemática, de capacidade de computación, de habilidade construtiva) que se fai rapidamente abafador. É coma se a natureza nos ofrecese probar o que se sente ao ser un deus e, despois de engancharnos coma a unha droga, nos espremese cruelmente. Seguir lendo

Advertisements

Breve historia da cristalografía (X): Maxia viquinga

[Esta é unha tradución adaptada do artigo orixinal de 16 de xaneiro de 2014 Breve historia de la cristalografía: (X) magia vikinga, de César Tomé López, que pode lerse nesta ligazón.]

vikingos

Os viquingos foron, probablemente, os mellores mariños da Idade Media. Os seus barcos non só navegaron polas augas do mar do Norte ou do Atlántico Norte, senón tamén do Mediterráneo e do mar Negro. Os séculos ix e x foron os séculos viquingos por excelencia: chegaron a tomar Sevilla, Santiago de Compostela ou Pamplona, como cidades coñecidas. Pero as súas xestas polas costas do que hoxe é a península Escandinava, o Reino Unido, os Países Baixos, Bélxica, Francia, a península Ibérica, Italia, a península Balcánica, Bulgaria, Romanía, Ucraína ou Rusia non ilustran dabondo a súa capacidade mariñeira.

expansion-vikinga

Seguir lendo

Sistema Internacional (I): Por que un metro mide 1 m

Tras subtitularmos hai unha semana o vídeo A mellor e a peor predición da ciencia, continuamos coa nosa rolda de traducións de vídeos de divulgación científica. Hoxe comezamos cunha serie de vídeos da canle francesa e-penser, na cal fan un percorrido ao longo das unidades do Sistema Internacional: o metro, o segundo, o quilogramo, o kelvin, o ampere, o mol e mais a candela.

Nesta primeira entrega vemos como variou ao longo do tempo o xeito de medir lonxitudes, como se chegou á idea de deseñar unha unidade universal («católica»?) de lonxitude e como foi mudando a definición do metro a través da historia. Resumindo, por que un metro mide 1 m?

Lembra que, para veres os subtítulos en galego, soamente tes de premer no vídeo en «Configuración», «Subtítulos» e escoller a túa lingua!

Breve historia da cristalografía (IX): Isomería e compostos orgánicos

[Esta é unha tradución adaptada do artigo orixinal de 9 de xaneiro de 2014 Breve historia de la cristalografía: (IX) isomería y compuestos orgánicos, de César Tomé López, que pode lerse nesta ligazón.]

[O artigo previo da serie é Breve historia da cristalografía (VIII): Morfismos químicos.]

640px-dbp_1982_1148_friedrich_wohler

En 1823 Leopold Gmelin, profesor na Universidade de Heidelberg (Universität Heidelberg), moveu os seus contactos para que a un sobresaínte alumno seu que acababa de licenciarse en medicina o admitisen como estudante no laboratorio de Estocolmo do químico vivo máis importante da época: Jöns Jacob Berzelius. Alí Friedrich Wöhler, que así se chamaba o médico, atopou con sorpresa que Berzelius non era partidario das instrucións sistemáticas, senón que prefería orientar os seus estudantes na investigación dos temas que estes escolleran libremente. Seguir lendo

A mellor e a peor predición da ciencia

Desde Ciención de Breogán seguimos subtitulando en galego todos os vídeos de divulgación científica que podemos. Nesta ocasión é a quenda dunha das canles divulgativas máis importantes de YouTube: Veritasium. Este vídeo de hai un ano tenta explicar o fenómeno das partículas virtuais, que curiosamente serven como alicerce teórico dunha das predicións máis precisas da ciencia actual (o comportamento do Universo con relación á constante cosmolóxica) e, ao mesmo tempo, dunha das predicións máis salvaxemente erradas da ciencia actual (o comportamento do espazo baleiro). Como é posible que o mesmo principio responda de xeitos tan diferentes en ramas distintas da física? En Veritasium tentan explicárnolo.

Lembra que, para veres os subtítulos en galego, soamente tes de premer no vídeo en «Configuración», «Subtítulos» e escoller a túa lingua!

 

Teoría de xogos (VII): O xogo do cempés

[Esta é unha tradución autorizada de Ciención de Breogán, adaptada do artigo orixinal de 7 de outubro de 2010 Teoría de juegos VII – Juego del ciempiés, de Javier “J” Sedano, que pode lerse en El Cedazo. Toda a serie Teoría de juegos está publicada en forma de libro, dispoñible aquí.]

[O artigo previo da serie é Teoría de xogos (VI): Contar (II).]

Neste capítulo da serie presentamos un xogo introducido por primeira vez por Robert W. Rosenthal: o xogo do cempés.

TRUST 1210K POWERC@M OPTICAL ZOOM
Malia ser un bicho, é un dos máis entrañables. Alguén non tentou algunha vez atopar un para lle contar as patas? [Fonte: Image*After]
As regras do xogo son as seguintes:

  • Dous xogadores, Ana e mais Alberte, que, amais de xogaren con espellos, raios láser e pelotas ultrarrápidas, tamén se dedican aos cempés no lecer.
  • Comeza con dous montóns de moedas de 1 €. No primeiro montón hai 2 moedas e, no segundo, 0 moedas (si, son montóns pequeniños, xa medrarán). Ambos os dous ponse diante de Ana.
  • En cada quenda, o xogador ten dúas opcións:
    1. Pode quedar co montón grande e darlle o pequeno ao outro xogador.
    2. Ou pode darlle ambos os montóns ao outro xogador e que comece outra quenda.
  • Cada vez que un xogador escolle a opción 2, os montóns medran: unha moeda en cada montón.
  • Se o xogo acada as 100 roldas e ninguén decidiu nunca a opción 1, o xogo remata e ninguén gana nada.

Unha pausa duns minutos para pensares o que farías ti se foses un dos xogadores.

.

.

. Seguir lendo

Máis químicos para menos químicos

[Esta é unha tradución adaptada do artigo orixinal de 21 de marzo de 2014 Més químics per a menys químics, de Claudi Mans, que pode lerse nesta ligazón.]

powerpure-menos-quc3admicos
Finish Power & Pure, con menos químicos.

Hai un deterxente para lavalouzas (Finish) dunha famosa marca multinacional (Reckitt Benckiser) que ten unha considerable cota de mercado e que innova constantemente. Un dos produtos que anuncian consiste nun deterxente en cápsulas, semellante aos que xa tiña, do que afirman que leva menos químicos.

Que é un «químico»? Aos puristas da lingua (coma min) ponnos nerviosos este calco do inglés. En inglés distinguen entre chemicals (produtos químicos) e chemists (técnicos químicos). Aquí esta distinción é irrelevante para moita xente, que vai falando de «químicos» referíndose aos produtos.

Seguir lendo

Breve historia da cristalografía (VIII): Morfismos químicos

[Esta é unha tradución adaptada do artigo orixinal de 2 de xaneiro de 2014 Breve historia de la cristalografía: (VIII) Morfismos químicos, de César Tomé López, que pode lerse nesta ligazón.]

[O artigo previo da serie é Breve historia da cristalografía (VII): Moléculas, superfluidades e contaminacións.]

calcita

A últimos do século xviii Martin Heinrich Klaproth continuou o traballo onde Dolomieu o deixara. Klaproth identificou tres formas cristalográficas diferentes de carbonato cálcico: calcita, aragonita e vaterita. Publicou as diferenzas detalladas entre estes tres minerais en Beiträge zur chemischen Kenntniss der Mineralkörper, obra en cinco volumes publicada entre 1795 e 1810. Haüy mostrouse moi interesado nesta descuberta, pero desconcertábao a aragonita: a diferenza da calcita, non formaba romboedros ao crebar.

Seguir lendo

O mapa das matemáticas, con subtítulos en galego!

Como xa fixeramos co mapa da física, do que publicamos unha tradución da imaxe e do vídeo de Dominic Walliman hai varios meses, en outubro publicabamos a tradución do seu mapa das matemáticas en formato imaxe e hoxe toca o vídeo, que xa está subtitulado en galego! Lembra que, para o veres, só tes de premer en «Configuración» e elixir a túa lingua. Vémonos!

Teoría de xogos (VI): Contar (II)

[Esta é unha tradución autorizada de Ciención de Breogán, adaptada do artigo orixinal de 27 de setembro de 2010 Teoría de juegos VI – Contar (y II), de Javier “J” Sedano, que pode lerse en El Cedazo. Toda a serie Teoría de juegos está publicada en forma de libro, dispoñible aquí.]

[O artigo previo da serie é Teoría de xogos (V): Contar (I).]

paper-people-1316581

No anterior artigo desta serie propuxemos un xogo: contar ata un determinado número entre todos.

No artigo orixinal de El Cedazo, custoulles 120 comentarios chegar ata o número 20 (unha eficiencia do 17 %) e tiveron de tentalo doce veces. Alguén incluso seguiu contando despois de chegar a 20! Que afección!

Semella que a meirande parte dos reinicios se deberon a que alguén lía o artigo, lía os comentarios e dicía o seu número, sen decatarse de que, nos 15 minutos que tardou en ler o artigo probablemente alguén xa dixera algún número máis. Houbo alguén que dixo dous números, sen decatarse de que iso estaba prohibido polas regras, se ben o resto detectouno e volveu comezar.

Existe unha estratexia ganadora para xogar a este xogo?

Seguir lendo