Aprendendo a ver (VI): Chegou o momento de xogar con Legos

[O artigo previo da serie é Aprendendo a ver (V): Aprender é xeneralizar.]

No episodio anterior da serie Aprendendo a ver (orixinalmente Learning to See, de Welch Labs) vimos que é importante que un algoritmo de aprendizaxe automática sexa quen a xeneralizar. Ademais, decidimos dividir as nosas imaxes de dedos en dúas categorías: exemplos de adestramento ou aprendizaxe e exemplos de comprobación, que non lle ensinabamos ao algoritmo ata que xa rematara a fase de aprendizaxe. Deste xeito vimos que a memorización non era unha estratexia mellor ca a enxeñaría do coñecemento. Logo que facemos? Como podemos conseguir que o noso algoritmo xeneralice a partir duns poucos exemplos iniciais? Neste episodio veremos que… non é tan doado.

Coma sempre, para veres os subtítulos en galego, tes de escollelos ti. Preme en «Configuración» e selecciona a túa lingua!

Advertisements

Breve historia do metro (VIII): Delambre reinicia a misión

[Esta é unha tradución adaptada do artigo orixinal de 14 de outubro de 2015 Breve historia del metro (8), de Juan de Juan, que pode lerse nesta ligazón.]

[O artigo previo da serie é Breve historia do metro (VII): O proxecto descarrila (ou case).]

Pouco tempo despois do nomeamento de Calon, o sempre activo Prieur de la Côte d’Or impulsou a aprobación pola Convención Nacional da lei de 18 do xerminal do ano iii, é dicir, 7 de abril de 1795. Esta lei fixou a evolución do sistema métrico tal como o coñecemos hoxe en día, establecendo o sistema de nomes e prefixos que conformaba o dito sistema.

1 do pradal do ano III

A lei de 18 do xerminal do ano iii tamén supuxo algúns pasos cara atrás nos ardores iniciais. Por exemplo, abandonou a división do día en dez horas. Ademais recoñecíase que a transición de sistemas habería ser máis prolongada do que se calculara inicialmente. Para a monitoraxe do proceso creouse unha Axencia Temporánea de Pesos e Medidas baixo a dirección de Legendre. Decidiuse, así mesmo, que o metro sería introducido primeiro en París, cun prazo de transición de tres meses. O resto do país seguiría máis tarde.

A nova lei, por último, tal como quixera Calon, resucitaba a misión do meridiano; de feito, urxía a Méchain e Delambre a que reiniciasen os seus traballos o antes posible.

Seguir lendo

Teoría de xogos (XVIII): Escándalo de corrupción

[Esta é unha tradución autorizada de Ciención de Breogán, adaptada do artigo orixinal de 10 de xaneiro de 2011 Teoría de juegos XVIII – Escándalo de corrupción, de Javier “J” Sedano, que pode lerse en El Cedazo. Toda a serie Teoría de juegos está publicada en forma de libro, dispoñible aquí.]

[O artigo previo da serie é Teoría de xogos (XVII): A caza do cervo.]

Hoxe empregaremos novas de actualidade para seguir avanzando na nosa serie de Teoría de xogos: un escándalo de corrupción.1 Veremos como se enfrontan a un escándalo de corrupción dous partidos políticos e como escollen a súa mellor acción utilizando a teoría de xogos.

Concello de Hamburgo

Aproveitaremos o xogo para presentar un par de conceptos novos, Maximin e Minimax, e veremos como estivemos empregándoos de xeito implícito ao longo da serie.

A situación é a seguinte: sorprendentemente, a un alcalde electo collérono aceptando subornos dun contratista (non sei se o sorprendente é que os aceptase ou que o collesen; que cada quen escolla). O asunto aínda non se fixo público, pero tanto o partido no poder (o Partido Laranxa ou PL) como a oposición (o Partido Amarelo ou PA) xa o coñecen e poden escoller entre tres opcións:

  • Condenar o asunto enerxicamente.
  • Ficar Calados, nin confirman nin desmenten.
  • Defender a actuación do alcalde.

Ademais, as eleccións están moi cerquiña, así que a posición que tome cada partido ante este asunto pode ser determinante. Nós tomaremos a posición do Partido Laranxa.

Seguir lendo

A elite das dúas culturas

[Esta é unha tradución autorizada do artigo orixinal de 18 de novembro de 2016 La élite de las dos culturas, de Deborah García Bello, que pode lerse no Cuaderno de Cultura Científica da upv/ehu.]

Papel e icosaedro
Rubén Ramos Balsa. «Papel e icosaedro», 2009.

Case seis décadas despois da influente conferencia de Charles Percy Snow en Cambridge teimamos en falar do estereotipo das dúas culturas, popularmente coñecidas como ciencias e humanidades. Non é casual. A principal razón estriba na educación compartimentada da que somos froitos e cómplices. Obrigáronnos a escoller un camiño ou outro en plena adolescencia, en plena e vasta ignorancia do un e do outro, sabedores de que había o un e mais o outro. Ensináronnos que os mellores optarían maioritariamente por un camiño e que os demais se conformarían co outro. Aos máis intelixentes ou tenaces, que neste caso era o mesmo, animábanos a elixir as ciencias no ensino obrigatorio.

Seguir lendo

Breve historia do metro (VII): O proxecto descarrila (ou case)

[Esta é unha tradución adaptada do artigo orixinal de 2 de outubro de 2015 Breve historia del metro (7), de Juan de Juan, que pode lerse nesta ligazón.]

[O artigo previo da serie é Breve historia do metro (VI): O erro de Méchain.]

No intre que relatamos, os líderes revolucionarios franceses, maioritariamente, xa perderan a paixón polo proxecto do meridiano. Moitos deles, de feito, considerábano unha molesta gaitada. Co metro provisional na man, non vían a necesidade de seguir botándolle billetes a aquel proxecto, propio de envarados e pretensiosos científicos (porque a xente, como se verá claramente no século xx e moi particularmente en España, séntese moito máis cómoda chamando intelectuais non os que saben moito, como os bos científicos, senón os que falan moito, como os actores, trobadores, etc.).

O primeiro de xullo de 1794 chegou a data fixada na norma para a obrigatoriedade de uso do metro (provisional). Pero iso é o que dicía o papel. Aínda que o goberno era consciente de que tiña cousas que facer para educar a xente e, de feito, albergara o proxecto de construír millóns de bastóns coa lonxitude do novo metro, no momento en que teoricamente o emprego destes bastóns era obrigatorio non estaban feitos nin mil, e toda Francia, mutatis mutandis, vivía dándolle as costas á nova unidade de medida. Se ben houbo certos avances: o 7 de decembro daquel ano, consonte a proposta dos científicos de que a nova moeda que había parir o novo estado equivalese a 0,01 gramos de ouro, declarouse esta nova moeda, o franco, equivalente á vella libra e divisible en 100 céntimos.

Brumario

Outro avance importante, na mesma liña de racionalización, foi o do tempo. Considerándose xestores dun novo tempo para Francia e a humanidade, para os revolucionarios era evidente que debían mudar o calendario. O calendario gregoriano, segundo a súa acertada reflexión, non deixaba de ser unha división do tempo montada sobre unhas palafitas que eran as festas cristiás. O primeiro bastión que quixeron atacar foi o do comezo do tempo, pois evidentemente contalo desde o nacemento de Xesús non lles atraía. Houbo varias propostas neste sentido, entre as cales ganaron máis apoio o 1 de xaneiro de 1789 e, por suposto, o 14 de xullo: o día da movida bastilleira.

Seguir lendo

Teoría de xogos (XVII): A caza do cervo

[Esta é unha tradución autorizada de Ciención de Breogán, adaptada do artigo orixinal de 3 de xaneiro de 2011 Teoría de juegos XVII – La caza del ciervo, de Javier “J” Sedano, que pode lerse en El Cedazo. Toda a serie Teoría de juegos está publicada en forma de libro, dispoñible aquí.]

[O artigo previo da serie é Teoría de xogos (XVI): Dilema do prisioneiro iterativo (II).]

Antes de avanzarmos máis, imos presentar un xogo novo, intimamente relacionado co dilema do prisioneiro que viamos antes e que moitos consideran a mellor forma de modelar a cooperación social. O xogo chámase a caza do cervo.

Cervo
De verdade queres cazalo? [Fonte: Pixabay, dominio público]
Serviranos para afianzar os conceptos de equilibrio de Nash e estratexia dominante, e tamén para introducirmos un concepto novo: a suma cero.

O xogo di algo así: temos dous lobos, Rómulo e mais Remo, que poden decidir ir cazar un Coello ou cooperaren para cazar un Cervo.

Se un deles decide cazar un Coello, come. Non é festín ningún, pero vaia, come. Se ambos a dous deciden ir xuntos cazar un Cervo, aquilo é unha lupanda. Non soamente comen, senón que ademais obteñen enerxías sobrantes que poden dedicar a, por exemplo, a reprodución.

Pero, se un deles decide ir polo Cervo e o outro vai polo Coello, quen decidiu ir polo Cervo queda sen nada, porque el só non é quen a cazalo (porén, o seu «amigo», que foi polo Coello, si come).

Seguir lendo

Breve historia do metro (VI): O erro de Méchain

[Esta é unha tradución adaptada do artigo orixinal de 2 de outubro de 2015 Breve historia del metro (6), de Juan de Juan, que pode lerse nesta ligazón.]

[O artigo previo da serie é Breve historia do metro (V): Nunha Cataluña en guerra.]

Estrelas

Aquilo do que se decatou Méchain é o seguinte: para calcular a posición de Montjuïc, o astrónomo calculara a altura de seis estrelas diferentes. Estas eran Polaris, Thuban, Kochab, Mizar, Elnath e Pólux. Para a súa análise final empregara as catro primeiras, pois eran aquelas das que obtivera máis datos. Tres desas estrelas converxían nos seus resultados dun xeito máis ca razoable:

  • Polaris derivaba unha latitude de 41° 21′ 44,91″.
  • Thuban, 41° 21′ 45,19″.
  • Kochab, 41° 21′ 45,19″.

Consecuentemente, estas medicións atopábanse todas nun ámbito de 0,3 segundos de grao ou, similarmente, un erro duns 30 pés. Para non ter gps, estaba máis que ben.

Porén, a cuarta estrela, Mizar, xa era outra cousa. Seguir lendo

Teoría de xogos (XVI): Dilema do prisioneiro iterativo (II)

[Esta é unha tradución autorizada de Ciención de Breogán, adaptada do artigo orixinal de 20 de decembro de 2010 Teoría de juegos XVI – Dilema del prisionero iterado (y II), de Javier “J” Sedano, que pode lerse en El Cedazo. Toda a serie Teoría de juegos está publicada en forma de libro, dispoñible aquí.]

[O artigo previo da serie é Teoría de xogos (XV): Dilema do prisioneiro iterativo (I).]

Prisioneiro

Na primeira parte do artigo viamos o concepto de equilibrio de Nash, e semella que chegabamos á conclusión de que os únicos puntos estables da matriz de recompensas eran os ditos equilibrios de Nash.

Hoxe, tal e como adiantabamos, imos empregar a fonda relación que hai entre a evolución e os xogos para procurarmos unha mellor solución ao dilema do prisioneiro iterativo.

Lembremos a matriz de pagamentos que empregabamos:

Albert
Delata Cala
Anny Delata −6, −6 0, −10
Cala −10, 0 −1, −1

Algoritmo xenético

E, para demostrar esa relación, que hai mellor ca un algoritmo xenético? Como, probablemente, moitos lectores non coñecerán o concepto de «algoritmo xenético», ímolo introducir brevemente á vez que o empregamos no noso problema particular.

Seguir lendo

Os ósos de Napier, a multiplicación árabe e mais ti

[Esta é unha tradución adaptada do artigo orixinal de 5 de outubro de 2016 Los huesos de Napier, la multiplicación árabe y tú, de Raúl Ibáñez Torres, que pode lerse no Cuaderno de Cultura Científica da upv/ehu.]

Neste paseo que comezamos nas dúas entradas anteriores desta «saga» sobre diferentes métodos de multiplicación que se desenvolveron ao longo da historia da humanidade, e que nos levou dos algoritmos que empregaron os babilonios e os exipcios ata os métodos de multiplicar que continuaron a usar os campesiños rusos ata recentemente, agora chegou o momento de falarmos da denominada multiplicación por celosía, ou multiplicación árabe, e da súa relación co noso algoritmo de multiplicación moderno.

Quen non puido ler os artigos anteriores pode facelo aquí:

  1. Soñan os babilonios con multiplicacións eléctricas?
  2. Multiplicar é doado: dos exipcios aos campesiños rusos

Pero iniciemos esta nova xornada do paseo na sala 28 (dedicada á Idade Moderna) do Museo Arqueolóxico Nacional (Museo Arqueológico Nacional) de Madrid. Esta sala contén o chamado ábaco neperiano, que consiste, como se ve na imaxe de abaixo, nun pequeno moble de madeira con incrustacións de óso con trinta caixóns no seu interior. Neles gárdanse as fichas dos dous ábacos que deseñou o matemático escocés John Napier (1550–1617), cuxo nome latinizado é Ioannes Neper e que foi o matemático que inventou os logaritmos. Un destes ábacos é coñecido como os ósos de Napier e del falaremos neste artigo; o outro, de tarxetas, chámase promptuarium (este é o único exemplo coñecido deste tipo de ábaco). Sobre este último, podes ler un artigo de Ángel Requena con máis información.1

imagen-1
Estoxo de madeira que contén os dous ábacos que deseñou John Napier. O seu interior consta de 30 caixóns, os de arriba conteñen as 60 fichas do ábaco «ósos de Napier» e os de abaixo as 300 fichas do «promptuarium». Foto de Raúl Fernández para o Museo Arqueolóxico Nacional.

Seguir lendo

Breve historia do metro (V): Nunha Cataluña en guerra

[Esta é unha tradución adaptada do artigo orixinal de 23 de outubro de 2015 Breve historia del metro (5), de Juan de Juan, que pode lerse nesta ligazón.]

[O artigo previo da serie é Breve historia do metro (IV): O despedimento de Delambre.]

Mentres Jean-Baptiste Delambre se atopaba, ao seu pesar, inmerso dentro dos feitos da revolución e guerra francesas, Pierre François Méchain atopábase, se non na lúa de Valencia, ao menos si na de Barcelona. Efectivamente, o segundo dos membros da expedición do meridiano sabía moi pouco, na cidade condal, sobre o que estaba a pasar no seu país. A carta máis recente que recibira era de marzo de 1793; consecuentemente, do ocurrido desde aquel momento tiña informacións moi parciais.

Catedral de Barcelona

Méchain convaleceu en cama uns dous meses tras o seu accidente nas aforas da cidade. Pasado ese tempo, cando chegou a primavera e o bo clima, ergo achegábase o solsticio de verán, comezou a esixirlle á súa xente que o sacasen á terraza da Fontana de Oro, onde o instalaron no medio dunha morea de almofadas e co círculo de Borda.

A ambición do francés era medir a oblicuidade da Terra ou, dito doutro xeito, o ángulo da Terra sobre o plano da súa órbita arredor do Sol. Cumpría seguir o Sol ata que acadase a súa máxima altitude. Nese momento, Méchain orientaba os telescopios do círculo e Tranchot encargábase de xiralo. Era un esforzo moi duro para Méchain. A ferida afectaba gravemente a mobilidade do seu brazo dereito, polo que, sendo destro, debía realizar todas as medicións co esquerdo.

Seguir lendo