Máis químicos para menos químicos

[Esta é unha tradución adaptada do artigo orixinal de 21 de marzo de 2014 Més químics per a menys químics, de Claudi Mans, que pode lerse nesta ligazón.]

powerpure-menos-quc3admicos
Finish Power & Pure, con menos químicos.

Hai un deterxente para lavalouzas (Finish) dunha famosa marca multinacional (Reckitt Benckiser) que ten unha considerable cota de mercado e que innova constantemente. Un dos produtos que anuncian consiste nun deterxente en cápsulas, semellante aos que xa tiña, do que afirman que leva menos químicos.

Que é un «químico»? Aos puristas da lingua (coma min) ponnos nerviosos este calco do inglés. En inglés distinguen entre chemicals (produtos químicos) e chemists (técnicos químicos). Aquí esta distinción é irrelevante para moita xente, que vai falando de «químicos» referíndose aos produtos.

Os puristas perdemos a batalla, obviamente. Xa perderamos a batalla dos produtos ecolóxicos e biolóxicos (naturalmente, todo o que fan as plantas ou os animais é biolóxico), a do medio ambiente (redundancia: o medio é o ambiente) e agora a dos químicos. E seguiremos perdendo batallas, unha tras outra, contra os irresponsables incultos e contra os imaxinativos publicistas, que collen a terminoloxía e a proxectan impunemente contra a poboación; así, inventan produtos densoactivos, por exemplo, que non significa nada, ou Saciactiv, ou Calciforte, produtos inexistentes alén do papel.

finish-amb-i-sense-fosfonats
Deterxentes Finish. Arriba, o Power Gel. Abaixo, o novo Power & Pure.

Seguro que o deterxente leva menos químicos? Menos materia non leva; unha cápsula deste novo deterxente pesa 18,2 g, o mesmo ca a cápsula de deterxentes anteriores. Polo tanto, o concepto de menos químicos debe de referirse á composición.

O web onde se atopan as composicións dos produtos de Reckitt Benckiser é www.rbeuroinfo.com, tal e como consta nos envases. Alí pódese ver, para cada produto, a listaxe exhaustiva cualitativa dos ingredientes, por orde de máis a menos cantidade. Non todas as marcas o pon tan doado. Comentemos algúns puntos:

  • Non atopei as composicións dos produtos que van retirando.
  • No deterxente novo, coma en todos os demais, o que máis hai son fosfatos, para previr a dureza da auga.
  • Despois hai percarbonato de sodio, un potente oxidante. É o que cualifican na publicidade como «osíxeno activo».
  • Hai enzimas: protease e amilase, para degradar as manchas de proteínas e de amidóns dos alimentos. As graxas xa as limpa o tensioactivo.
  • Hai xabón (soap), que ten unha función antiescumante.
  • A composición consta de ducias de compoñentes, moitos deles en pequenas cantidades, con funcións moi específicas que non podemos comentar aquí.

powerball-quantum-powerpure
Composición cualitativa dunha das variantes do deterxente Finish Power & Pure. [Preme aquí para ampliar]
Se miramos a etiqueta dos dous deterxentes, o vello e o actual, onde está a información obrigatoria (que é moi parcial), vemos que o principal cambio que destaca a empresa é a substitución dos fosfonatos, que non aparecen no produto novo. Os fosfonatos son derivados do ácido fosfónico, semellante ao ácido fosforoso pero cos hidróxenos substituídos por cadeas de hidrocarburos. Son solubles na auga e teñen unha función quelante, é dicir, «secuestran» os ións de metais coma o calcio e outros. Fan unha función similar á dos fosfatos: fan que a auga sexa menos dura. Pero, mentres os fosfatos precipitan o calcio en forma de fosfato de calcio, os fosfonatos reteñen o calcio na disolución, coma se non estivese. De aí o nome de secuestrante. Os fosfonatos teñen agora unha certa mala fama: contribúen a agravar un pouco o problema dos fosfatos nos deterxentes porque axudan a facer máis intensas as indesexables mareas verdes das augas doces, isto é, axudan a fertilizar as augas onde inzarán as algas, consonte o fenómeno nocivo coñecido como eutrofización.

Son os encargados da mercadotecnia e a publicidade os que detectan o xeito de achegarse ao consumidor para lle venderen produtos. E, se detectan que a química ten mala fama, pídenlle ao departamento de investigación e desenvolvemento que defina un novo produto con modificacións que satisfaga mellor as necesidades dos consumidores (ou as necesidades provocadas polo departamento de mercadotecnia) e cuxo cambio despois poidan publicitar («sen aditivos», «con osíxeno activo», «sen azucres engadidos»). E, unha vez definido este novo produto, cómpre fabricalo. Ás veces os químicos de I+D e os químicos de produción teñen de crebarse a cabeza para conseguir o produto que satisfaga os de mercadotecnia pero que non perda as propiedades que tiña o produto anterior, que poida envasarse ben ou que sexa estable. Con este novo deterxente poderían dicir que deron un paso máis cara a iren reducindo a quimiodiversidade, que deben de considerar mala, tanto como boa é a biodiversidade. O problema é que este tipo de publicidade profunda a quimiofobia dunha boa parte da poboación, que quere menos químicos.

Pero, pola contra, fan falla moitos químicos traballando para conseguir que no produto final haxa menos químicos.


Sobre o autor: Claudi Mans i Teixidó é catedrático emérito de enxeñaría química na Universidade de Barcelona (Universitat de Barcelona) e director científico do Comité Español da Detersión, Tensioactivos e Afíns (Comité Español de la Detergencia, Tensioactivos y Afines). O seu último libro é La química de cada dia, publicado en 2016.

Advertisements

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair /  Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair /  Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair /  Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair /  Cambiar )

Conectando a %s