Breve historia do metro (VIII): Delambre reinicia a misión

[Esta é unha tradución adaptada do artigo orixinal de 14 de outubro de 2015 Breve historia del metro (8), de Juan de Juan, que pode lerse nesta ligazón.]

[O artigo previo da serie é Breve historia do metro (VII): O proxecto descarrila (ou case).]

Pouco tempo despois do nomeamento de Calon, o sempre activo Prieur de la Côte d’Or impulsou a aprobación pola Convención Nacional da lei de 18 do xerminal do ano iii, é dicir, 7 de abril de 1795. Esta lei fixou a evolución do sistema métrico tal como o coñecemos hoxe en día, establecendo o sistema de nomes e prefixos que conformaba o dito sistema.

1 do pradal do ano III

A lei de 18 do xerminal do ano iii tamén supuxo algúns pasos cara atrás nos ardores iniciais. Por exemplo, abandonou a división do día en dez horas. Ademais recoñecíase que a transición de sistemas habería ser máis prolongada do que se calculara inicialmente. Para a monitoraxe do proceso creouse unha Axencia Temporánea de Pesos e Medidas baixo a dirección de Legendre. Decidiuse, así mesmo, que o metro sería introducido primeiro en París, cun prazo de transición de tres meses. O resto do país seguiría máis tarde.

A nova lei, por último, tal como quixera Calon, resucitaba a misión do meridiano; de feito, urxía a Méchain e Delambre a que reiniciasen os seus traballos o antes posible.

Jean-Baptiste Delambre deixou París o 28 de xuño de 1795, tras un ano e medio de interrupción no seu labor. El e mais os seus pasaron a primeira noite na dos D’Assy e dous días despois chegaban a Orleáns, na ribeira do Loira, xusto onde o astrónomo se vira obrigado a deter os seus traballos. Montaron a súa base de operacións na catedralicia cidade de Bourges. Porén, ao chegar a esta cidade, Delambre houbo de se enfrontar ao grave problema de quedar sen cartos. Nese momento, a Francia revolucionaria vivía un tremendo episodio de inflación e o crecemento dos prezos comera todos os recursos da expedición. O papel moeda emitido pola Revolución, os assignats ou títulos de débeda, perdera case todo o seu valor por causa da política monetaria expansiva dos moderados que seguiran ao Terror. Consecuentemente, o orzamento de Delambre para toda a expedición estaba consumido en apenas dúas semanas e tivo de agardar arredor dun mes ata que Calon foi quen a achegarlle novos recursos. Ao menos, iso si, déronlles aos dous astrónomos rango militar (capitáns, para máis detalles); iso dáballes dereito a seren alimentados.

E se todo isto era pouco, na rexión de Sologne, que era a que lle tocaba triangular agora, Delambre tivo serias dificultades para atopar edificios altos desde os cales facer as súas lecturas. Durante os tempos máis radicalizados da Revolución, os sans-culottes locais dedicáranse a derrubalos porque, no seu furor igualitario, consideraban que eses edificios altos eran un símbolo de soberbia por se elevaren por riba dos tellados das súas casas. Malia estes obstáculos xerados por actuacións que demostran que a capacidade humana de pensar e facer babecadas é insondable, antes de decembro o astrónomo xa dera triangulado a zona e estaba disposto a saír cara a Dunkerque.

E Méchain? Pois a súa vida tampouco fora tranquila de todo.

Ao outro astrónomo do proxecto do meridiano deixarámolo nun barco dirixíndose cara a Xénova, cos seus círculos de Borda medio escarallados por un raio. Secasí, esta non foi a única mala nova da viaxe. Chegando a Xénova, un barco inglés interceptou a nave e obrigouna a desviarse a Livorno, onde Méchain e os seus foron postos en corentena e os seus círculos intervidos. Houbo de pasar, pois, dez días no lazareto de Livorno, sabendo que non se podía pór en contacto con ninguén que coñecese en Francia: tal carta, que debería cruzar un país en guerra, tería de ser máis hábil ca MacGyver para poder cumprir a súa misión. Pensando, Méchain decatouse de que soamente tiña a tiro un coñecido, que non amigo. E escribiulle. Escribiulle unha carta a Giuseppe Slop de Cadenberg, director do observatorio astronómico da universidade de Pisa.

Méchain e Slop non se coñecían. O francés sabía que o italiano fora correspondente de Lalande e que, coma el, era un apaixonado dos cometas, pero aí remataba toda a súa relación, porque non se viran nin se escribiran xamais. Emporiso, movido pola necesidade, Méchain envioulle unha carta na que lle pregaba que fixese valer a súa influencia para que lle devolvesen os seus círculos. Slop cumpriu a súa parte enviando un asistente seu a Livorno que negociou todo para Méchain; o francés, pola súa banda, pagou o favor deixándose caer por Pisa, onde chegou no solsticio de verán de 1794 e ficou tres semanas. Esta estada na de Slop ten a súa importancia porque, nela, Méchain confesaríalle ao seu colega as dúbidas que o corroían verbo das súas medicións barcelonesas.

O 11 de xullo, Méchain mais a súa xente saíron cara a Xénova, que seguía sendo o seu obxectivo. Chegaron á cidade apenas tres días antes de que o fixese un tal Napoleón Bonaparte, que chegou alí coa misión de captar os xenoveses para o bando francés. Méchain agardaba con impaciencia os correos no porto e devoraba as novas que chegaban (como a caída de Robespierre, que se soubo en Xénova dez días despois de que lle separasen a cabeza do corpo), pero non chegou nova ningunha sobre o asunto que lle interesaba ao astrónomo.

Finalmente, na segunda metade de agosto, chegaron noticias da súa dona. Informábao de que a misión do meridiano fora desconvocada ao menos ata a primavera seguinte. Naqueles días recibiu tamén unha copia da lei de 1 de agosto de 1793, pola que se establecía o sistema métrico e un metro provisional equivalente a 443,44 liñas. Así mesmo, informárono de que purgaran a Delambre da Comisión de Pesos e Medidas sen substituto. Para Méchain, pois, era case obrigada a conclusión de que a misión do meridiano se fora ao carallo para sempre.

De todos os xeitos, aquela noticia foi unha liberación para o meticuloso astrónomo. De súpeto, o seu erro en Barcelona, aquel erro que de feito non sabía nin como nin cando cometera, xa non importaba. Iso si, sendo tan minucioso e curioso como era, Méchain impúxose a tarefa, agora persoal, de calcular de que xeito as diferentes medicións feitas en Cataluña afectaban a lonxitude do metro provisional.

Así de alegre e despreocupado andaba cando, a semana seguinte, chegaron novas máis frescas que o informaban da reapertura da misión do meridiano. Nin sequera a noticia de que o nomearan xefe de cartografía naval, cun soldo de 6000 libras anuais do cal a súa dona xa cobrara dous meses, serviu para animalo. Dous meses máis tarde chegou unha carta do xeneral Calon reclamándoo o antes posible en París.

En outubro o embaixador francés en Xénova, un devoto xacobino, foi chamado a París para responder por aquelas afeccións subitamente tan politicamente incorrectas; o seu substituto, un tal Villars, chegou á cidade italiana con cartos e pasaportes abondos para facer posible a viaxe do equipo astronómico ata París.

Pedro Francisco quería morrer.


Este artigo e mais a súa tradución están publicados baixo licenza CC BY-NC-ND 3.0.

Advertisements

One thought on “Breve historia do metro (VIII): Delambre reinicia a misión

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair /  Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair /  Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair /  Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair /  Cambiar )

Conectando a %s