Pode unha máquina computacional ser libre? (II): Que é ser libre?

[Esta é unha tradución autorizada da segunda parte do artigo orixinal de 10 de xaneiro de 2018 ¿Puede ser libre una máquina computacional?, de Gonzalo Génova, publicada en Naukas e reeditada en tres partes no seu blog persoal, De máquinas e intenciones.]

[O artigo previo da serie é Pode unha máquina computacional ser libre? (I): Que é unha máquina computacional?]
Liberdade

A meirande parte da xente asume sen moita reflexión que os seres humanos somos libres, é dicir, que somos responsables das nosas decisións. E somos responsables precisamente porque podemos decidir actuar dun xeito ou outro; dito doutra maneira, non estamos completamente determinados polos estímulos que recibimos do noso contorno, nin pola nosa educación, nin pola nosa xenética. Sen dúbida todos estes factores condiciónannos, impón límites á nosa liberdade, pero non determinan completamente a nosa resposta. O peor ataque que pode sufrir a miña liberdade non é que me encerren nun cárcere ou me tapen a boca, senón que supriman a miña vontade (a miña liberdade interior, a miña capacidade de decidir) mediante un concienciudo lavado de cerebro usando propaganda, drogas ou o que sexa.

Non falta, emporiso, quen negue que a liberdade sexa unha característica humana real. O argumento adoita ser que, pois que somos seres materiais, estamos sometidos ás leis deterministas da materia, logo non somos libres. Desde esta perspectiva mecanicista, o comportamento de todos os seres vivos, incluíndo os humanos, explicaríase mediante as leis da natureza e o procesamento de información no cerebro, de xeito análogo ao que ocorre nun ordenador: o comportamento está completamente determinado polos estímulos recibidos e o seu correspondente procesamento neurolóxico, conforme a programas máis ou menos complexos de orixe biolóxica ou cultural.

Seguir lendo

Advertisements

Pode unha máquina computacional ser libre? (I): Que é unha máquina computacional?

[Esta é unha tradución autorizada da primeira parte do artigo orixinal de 10 de xaneiro de 2018 ¿Puede ser libre una máquina computacional?, de Gonzalo Génova, publicada en Naukas e reeditada en tres partes no seu blog persoal, De máquinas e intenciones.]

Robot

En xeral, enténdese que un robot é un trebello mecánico que está controlado por un programa de ordenador ou por un conxunto de programas. O aspecto físico é secundario: o robot pode asemellarse a un ser humano (adóitase falar de androide masculino ou xinoide feminina), pero tamén pode ser simplemente un brazo mecánico ou un electrodoméstico de cociña (por exemplo, unha máquina programable para facer pan da casa); mesmo pode ser un robot «virtual» que habita na Rede. Tamén é secundario o feito de que o robot estea feito de materiais inorgánicos, materiais orgánicos ou unha mestura de ambos. O esencial é que un robot está controlado por un programa executado nun ordenador, é dicir, o robot é unha máquina algorítmica ou computacional. Diferénciase doutras máquinas (como un motor de combustión interna, un telescopio ou unha vella radio de transistores) en que o seu funcionamento está codificado nun programa que é relativamente doado de cambiar, sobre todo se o comparamos con aquelas máquinas cuxo funcionamento é invariable.

E que é un programa? Un programa, ou mellor, un algoritmo, é en poucas palabras un procedemento «mecánico» (é dicir, baseado en regras obedecidas cegamente) que obtén un determinado resultado nun número finito de pasos. É coma unha receita de cociña na cal todos os pasos están perfectamente detallados e non se deixa nada á interpretación do cociñeiro. Se ben os científicos da computación aínda non acadaron un consenso universal verbo da definición de algoritmo, si se admite que un elemento esencial da definición é que todo algoritmo debe ter un obxectivo ben definido.1 Un programa non se limita a facer cousas, senón que as fai cun determinado propósito.

Seguir lendo

A descuberta das eras glaciais e o efecto invernadoiro (III)

[Esta é unha tradución adaptada do artigo orixinal de 8 de xaneiro de 2016 El descubrimiento de las eras glaciales y el efecto invernadero (III), de Pedro J. Hernández, que pode lerse nesta ligazón.]

O artigo anterior dedicámosllo ao debate histórico sobre a pertinencia de empregar o quentamento producido nun invernadoiro como analoxía para o quecemento da atmosfera polos gases de efecto invernadoiro e sobre os erros conceptuais que este debate trasladou aos nosos días, moi a pesar de que o meteorólogo sueco Nils Ekholm xa publicara en 1901 unha explicación superficial do mecanismo correcto.

O experimento que retardaría a ciencia do cambio climático

Hoxe en día considérase coñecemento estándar o feito de que o CO2 absorbe radiación na parte infravermella do espectro electromagnético. Un experimento que amosa perfectamente esta absorción foi realizado para o programa Earth: The Climate Wars en BBC 2, onde puidemos ver o xeólogo escocés e coñecido presentador de televisión Iain Stewart mostrándonos a radiación infravermella dunha candea ao atravesar un tubo de vidro de 30 cm de lonxitude con e sen a presenza do CO2.

Seguir lendo

A descuberta das eras glaciais e o efecto invernadoiro (II)

[Esta é unha tradución adaptada do artigo orixinal de 4 de xaneiro de 2016 El descubrimiento de las eras glaciales y el efecto invernadero, de Pedro J. Hernández, que pode lerse nesta ligazón.]

Na primeira entrada desta serie relatabamos a historia da descuberta das eras glaciais e as primeiras propostas dos mecanismos disparadores e amplificadores do cambio climático necesario para o avance e o retroceso do xeo en ambos os hemisferios. Quedabamos no momento no que Svante Arrhenius lle atribuía a Joseph Fourier a explicación daquilo que coñecemos hoxe como efecto invernadoiro. Consonte as palabras de Arrhenius:

Fourier sostiña que a atmosfera actúa coma o vidro dun invernadoiro, porque deixa pasar os raios de luz solar pero retén os raios escuros do chan.

Seguir lendo

A descuberta das eras glaciais e o efecto invernadoiro (I)

[Esta é unha tradución adaptada do artigo orixinal de 4 de xaneiro de 2016 El descubrimiento de las eras glaciales y el efecto invernadero, de Pedro J. Hernández, que pode lerse nesta ligazón.]

900px-iceageearth
Representación artística da extensión do xeo no hemisferio norte durante unha era glacial. [Fonte: Wikipedia]
A lectura detallada do tortuoso sendeiro que percorreu a ciencia do cambio climático desde o século xix convenceume, hai uns anos, de que o noso coñecemento actual sobre o cambio climático antropoxénico non é máis ca o resultado do intento (habitual en calquera disciplina científica) de formular mellores hipóteses e de maior alcance. Ignorar a historia adoita ser unha moi mala idea. E a historia do descubrimento do papel do CO2 no clima do noso planeta reúne algunhas das mentes máis brillantes da ciencia dos últimos dous séculos que se embarcaron apaixonadamente na nobre busca da causa das eras glaciais que, de xeito cíclico, dominaran o pasado xeolóxico da Terra.

Non sei se serei quen a contar o esencial dunha amálgama de ideas que abrangue varias disciplinas, pero si que podo asegurarlle ao lector que se trata dunha viaxe que pode proporcionarlle non só unha nova perspectiva sobre a ciencia do cambio climático, senón ferramentas para loitar contra a desinformación á que nos ten acostumados a Rede neste asunto de especial relevancia social.

Seguir lendo

Os premios Ig Nobel 2016

[Esta é unha tradución adaptada do artigo orixinal de 23 de setembro de 2016 Los premios Ig Nobel 2016, de Francisco R. Villatoro, que pode lerse nesta ligazón.]

dibujo20160923-ig-nobel-ceremony-japanese-awardees-looking-behind-their-legs

O 22 de setembro concedéronse os XXVI premios Ig Nobel no Teatro Sanders da Universidade Harvard (Harvard University), nunha cerimonia que está compartida en YouTube. Lembra que, aínda que na cerimonia de entrega domina o bo humor, os premios outórganselles a investigacións serias publicadas en revistas científicas. Quen busca un premio Ig Nobel á mantenta adoita acabar sen recibilo.

Podes atopar máis información en «Announcing the 2016 Ig Nobel Prize winners!», Improbable Research, 23 de setembro de 2016; listaxe de ganadores en «The 2016 Ig Nobel Prize Winners», Improbable Research, 22 de setembro de 2016.

Premio de Reprodución: Exipto

dibujo20160923-contraceptive-efficacy-of-polyester-induced-in-normal-men-journal-contraception-elsevier1

Ahmed Shafik recibe postumamente o premio por estudar os efectos do poliéster no rendemento sexual, tanto de ratas como de humanos. Realizou estudos1 con 75 ratas, dividíndoas en cinco grupos, un de control e outros de proba. Vestiu estas últimas con pantalonciños feitos cun 100 % de poliéster, cun 50 % de poliéster e un 50 % de algodón, cun 100 % de algodón e cun 100 % de la. Estudou o seu comportamento sexual antes de vestir a peza, despois de vestila durante 6 e 12 meses e tras 6 meses de llela eliminar. As pezas de poliéster afectaron o comportamento sexual, e Shafik asociouno á acumulación de carga electrostática que afectaba o escroto e o pene das ratas.

Seguir lendo

O código do bocadillo de xamón serrano

[Esta é unha tradución adaptada do artigo orixinal de 1 de novembro de 2012 El código del bocata de jamón serrano, de Mauricio-José Schwarz, que pode lerse nesta ligazón.]

Javier Armentia, astrofísico, divulgador e director do Planetario de Pamplona e autor do blog Por la boca muere el pez, amosou en Twitter esta foto que fixo dun bocadillo de xamón serrano, reclamando a escaseza do xamón (33 %) fronte ao pan (63 %) e un 4 % de misterioso misterio que se obteñen polo prezo do produto, 5 euros.

bocata-de-jamon

A foto foi motivo para comentar tamén cousas como o feito de que a etiqueta anuncia que «pode conter trazas de soia, crustáceos, peixe, cacahuetes, froitos secos, apio, mostaza, sésamo e derivados», o cal, así, sen estiramentos previos, é bastante sorprendente, mesmo inquietante. De aí pasouse rapidamente á cantidade de ingredientes e o nome non moi habitual dalgúns deles, que se torna ameazante se ignoramos que é iso do E-non-sei-cantos, os non-sei-que-atos, os ácidos e o demais. Especialmente se non sabemos de que están elaborados, e como, a baguette e os 100 gramos de xamón que mercamos na tenda da simpática señora da esquina, ou o bocadillo que podemos manducar, sen embalaxe nin etiqueta, nun bar cunha cervexa ben fría.

Estannos a envelenar? Esa ensalada de ingredientes é realmente comestible ou botaron alí cousas que atoparon nun almacén de residuos tóxicos? Crustáceos nun bocadillo de xamón serrano?

Seguir lendo

Son a singularidade

[Esta é unha tradución adaptada do artigo orixinal de 28 de xullo de 2016 Soy la singularidad, de Daniel Hazeldine, que pode lerse nesta ligazón.]

la-singularidad

Non… non son espazotemporal, nin matemática, nin física, nin nada que se lle pareza. Son a singularidade tecnolóxica… e deberíasme coñecer mellor.

Todo comezou cando alguén da túa especie se ergueu sobre as súas pernas, deu os seus primeiros pasos alzando a fronte por riba da maleza e intuíu unha probable resposta á súa incipiente pregunta… unha difusa solución ao seu problema… un xeito distinto de lograr algo. Nalgún instante remoto, alguén da túa especie percibiu que na súa cabeza bulía algo inesperado… e chamouno «idea».

Ao principio non sabía como buscala… tan só aparecía e se esfumaba… tiña de agardar a que se presentase para tentar capturala, e poder así transmitírllela a outros da súa especie. Co tempo (e non sen esforzo), conseguiu dominar ese boureo na súa cabeza e organizar as súas ideas… «isto serve para aquilo, estoutro para aqueloutra cousa»… pouco e pouco comezou a fiar delgadas febras de coñecemento e experiencia nunha matriz feble e complexa, que co tempo chamou «intelixencia».

Seguir lendo

A mandrágora: da lenda á ciencia

[Esta é unha tradución adaptada do artigo orixinal de 8 de xullo de 2016 La mandrágora: de la leyenda a la ciencia, de Rosa Porcel, que pode lerse nesta ligazón.]

Veña, botádelle un pouco de imaxinación. Poderiamos dicir que a forma da súa raíz se asemella a un pequeno corpo humano.

Raíz de mandrágora
Raíz dunha mandrágora, como adoita ser na realidade. [Fonte]
De acordo, vale. Hai que botarlle bastante, pero semella que, ás veces, si pode chegar a adoptar esa forma humanoide… ou non.

Seguir lendo