Breve historia da cristalografía (I): Protociencia, do «Homo erectus» a Linné

[Esta é unha tradución adaptada do artigo orixinal de 15 de novembro de 2013 Breve historia de la cristalografía: (I) Protociencia, del “Homo erectus” a Linneo, de César Tomé López, que pode lerse nesta ligazón.]

imagen-1

De poucas ciencias pode afirmarse que teñan unha orixe anterior á mesma especie humana. A fascinación que exercen os cristais xa levou os antecesores do Homo sapiens a recollelos, conservalos e empregalos como ferramentas. Este é o caso dos cristais de cuarzo que se atoparon entre ósos de Homo erectus pekinensis de entre 250 000 e 700 000 anos de antigüidade e utensilios de pedra escavados na cova de Zhoukoudian (China). Porén, é curioso que algúns destes cristais non amosen signos de seren usados e poderían ter algunha outra función, posiblemente decorativa ou cerimonial. Ocorre o mesmo cos seis cristais de cuarzo non utilitarios atopados en Singi Talav (preto de Didwana, no deserto de Thar, Rajasthan, India) nunha capa arqueolóxica ocupada por Homo erectus hai entre 150 000 e 300 000 anos.

Seguir lendo

Advertisements

DDT inorgánico, xofre orgánico

[Esta é unha tradución adaptada do artigo orixinal de 28 de abril de 2016 DDT inorgànic, sofre orgànic, de Claudi Mans, que pode lerse nesta ligazón.]

Cando Alicia lle lembra a Roncho Rechoncho que unha mesma palabra non pode ter dous significados diferentes, este responde que, cando el emprega unha palabra, significa exactamente o que el decide que signifique en cada momento. Alicia, desconcertada, dubida que se poida facer que as palabras teñan tantos significados distintos. E Roncho Rechoncho contéstalle que «a cuestión é quen manda aquí, e máis nada».

Quen ten a propiedade das palabras? Segundo Roncho Rechoncho, o que manda. Non son os dicionarios nin as academias, que se limitan a dar fe do uso que ten cada palabra nun momento histórico, agás cando fan política e lles engaden ou tiran significados ás palabras de acordo con intereses partidistas.

Nun web de comida ecolóxica, natural e orgánica, lin a afirmación de que o praguicida ddt era rexeitable porque era inorgánico e, pola contra, o tratamento de pragas con xofre era aceptable porque era orgánico. Se repasamos a química, está ben claro que o ddt, de nome sistemático 1,1,1-tricloro-2,2-bis(4-clorofenil)etano, antes denominado dicloro-difenil-tricloroetano, é un praguicida organoclorado, claro exemplo de molécula da química orgánica; contrariamente, o xofre é un claro representante dos non metais inorgánicos.

640px-ddt-from-xtal-3d-balls
Modelo da molécula de ddt. [Dominio público]
Poderiamos dicir que os dese web son uns ignorantes e que non teñen nin idea de química. E se cadra é certo, pero o uso dos termos «inorgánico» e «orgánico» co senso oposto ao que empregamos os químicos non é un simple problema de ignorancia; oxalá fose soamente iso. Este é un exemplo máis dunha terminoloxía que se xerou nun contexto e que escapou e superou o eido estrito no que estaba; que colonizou outros ambientes e chegou a tomar sentidos contrarios aos orixinais.

Seguir lendo

«Atómico»

O vídeo que presentamos hoxe, e que descubrimos grazas a Microsiervos, elaborárono os estudantes da Escola de Arte e Deseño de Columbus (Columbus College of Art & Design). Está composto por breves animacións cunha dura de seis segundos, cada unha dedicada a un elemento diferente da táboa periódica:

Os nomes dos diferentes elementos están en inglés. Seguidamente traducímolos, engadindo unha sucinta explicación de cada animación. Seguir lendo

Os premios Ig Nobel 2016

[Esta é unha tradución adaptada do artigo orixinal de 23 de setembro de 2016 Los premios Ig Nobel 2016, de Francisco R. Villatoro, que pode lerse nesta ligazón.]

dibujo20160923-ig-nobel-ceremony-japanese-awardees-looking-behind-their-legs

O 22 de setembro concedéronse os XXVI premios Ig Nobel no Teatro Sanders da Universidade Harvard (Harvard University), nunha cerimonia que está compartida en YouTube. Lembra que, aínda que na cerimonia de entrega domina o bo humor, os premios outórganselles a investigacións serias publicadas en revistas científicas. Quen busca un premio Ig Nobel á mantenta adoita acabar sen recibilo.

Podes atopar máis información en «Announcing the 2016 Ig Nobel Prize winners!», Improbable Research, 23 de setembro de 2016; listaxe de ganadores en «The 2016 Ig Nobel Prize Winners», Improbable Research, 22 de setembro de 2016.

Premio de Reprodución: Exipto

dibujo20160923-contraceptive-efficacy-of-polyester-induced-in-normal-men-journal-contraception-elsevier1

Ahmed Shafik recibe postumamente o premio por estudar os efectos do poliéster no rendemento sexual, tanto de ratas como de humanos. Realizou estudos1 con 75 ratas, dividíndoas en cinco grupos, un de control e outros de proba. Vestiu estas últimas con pantalonciños feitos cun 100 % de poliéster, cun 50 % de poliéster e un 50 % de algodón, cun 100 % de algodón e cun 100 % de la. Estudou o seu comportamento sexual antes de vestir a peza, despois de vestila durante 6 e 12 meses e tras 6 meses de llela eliminar. As pezas de poliéster afectaron o comportamento sexual, e Shafik asociouno á acumulación de carga electrostática que afectaba o escroto e o pene das ratas.

Seguir lendo

O código do bocadillo de xamón serrano

[Esta é unha tradución adaptada do artigo orixinal de 1 de novembro de 2012 El código del bocata de jamón serrano, de Mauricio-José Schwarz, que pode lerse nesta ligazón.]

Javier Armentia, astrofísico, divulgador e director do Planetario de Pamplona e autor do blog Por la boca muere el pez, amosou en Twitter esta foto que fixo dun bocadillo de xamón serrano, reclamando a escaseza do xamón (33 %) fronte ao pan (63 %) e un 4 % de misterioso misterio que se obteñen polo prezo do produto, 5 euros.

bocata-de-jamon

A foto foi motivo para comentar tamén cousas como o feito de que a etiqueta anuncia que «pode conter trazas de soia, crustáceos, peixe, cacahuetes, froitos secos, apio, mostaza, sésamo e derivados», o cal, así, sen estiramentos previos, é bastante sorprendente, mesmo inquietante. De aí pasouse rapidamente á cantidade de ingredientes e o nome non moi habitual dalgúns deles, que se torna ameazante se ignoramos que é iso do E-non-sei-cantos, os non-sei-que-atos, os ácidos e o demais. Especialmente se non sabemos de que están elaborados, e como, a baguette e os 100 gramos de xamón que mercamos na tenda da simpática señora da esquina, ou o bocadillo que podemos manducar, sen embalaxe nin etiqueta, nun bar cunha cervexa ben fría.

Estannos a envelenar? Esa ensalada de ingredientes é realmente comestible ou botaron alí cousas que atoparon nun almacén de residuos tóxicos? Crustáceos nun bocadillo de xamón serrano?

Seguir lendo