O mapa das matemáticas, con subtítulos en galego!

Como xa fixeramos co mapa da física, do que publicamos unha tradución da imaxe e do vídeo de Dominic Walliman hai varios meses, en outubro publicabamos a tradución do seu mapa das matemáticas en formato imaxe e hoxe toca o vídeo, que xa está subtitulado en galego! Lembra que, para o veres, só tes de premer en «Configuración» e elixir a túa lingua. Vémonos!

Advertisements

Teoría de xogos (VI): Contar (II)

[Esta é unha tradución autorizada de Ciención de Breogán, adaptada do artigo orixinal de 27 de setembro de 2010 Teoría de juegos VI – Contar (y II), de Javier “J” Sedano, que pode lerse en El Cedazo. Toda a serie Teoría de juegos está publicada en forma de libro, dispoñible aquí.]

[O artigo previo da serie é Teoría de xogos (V): Contar (I).]

paper-people-1316581

No anterior artigo desta serie propuxemos un xogo: contar ata un determinado número entre todos.

No artigo orixinal de El Cedazo, custoulles 120 comentarios chegar ata o número 20 (unha eficiencia do 17 %) e tiveron de tentalo doce veces. Alguén incluso seguiu contando despois de chegar a 20! Que afección!

Semella que a meirande parte dos reinicios se deberon a que alguén lía o artigo, lía os comentarios e dicía o seu número, sen decatarse de que, nos 15 minutos que tardou en ler o artigo probablemente alguén xa dixera algún número máis. Houbo alguén que dixo dous números, sen decatarse de que iso estaba prohibido polas regras, se ben o resto detectouno e volveu comezar.

Existe unha estratexia ganadora para xogar a este xogo?

Seguir lendo

Teoría de xogos (V): Contar (I)

[Esta é unha tradución autorizada de Ciención de Breogán, adaptada do artigo orixinal de 20 de setembro de 2010 Teoría de juegos V – Contar (I), de Javier “J” Sedano, que pode lerse en El Cedazo. Toda a serie Teoría de juegos está publicada en forma de libro, dispoñible aquí.]

[O artigo previo da serie é Teoría de xogos (IV): Pedra, papel ou tesoiras.]

pexels-photo-219570

Levamos catro artigos curtiños para introducirmos, pouco e pouco, conceptos básicos da teoría de xogos.

Vamos hoxe cun xogo sinxelo: imos contar ata 20.

Pero, como os nosos lectores non saben nada de números, ímolo facer entre todos, que así será máis fácil… non si?

Por se acaso algún día podedes e queredes xogar de xeito presencial con amigos, imos contar primeiro as regras clásicas, despois as modificacións máis habituais e logo as regras adaptadas para podermos xogar a través dos comentarios deste artigo. Seguir lendo

Aprendendo a ver (IV): Aprendizaxe automática

[O artigo previo da serie é Aprendendo a ver (III): Now I R1.]

No vídeo anterior da serie Aprendendo a ver vimos un dos exemplos máis notables da historia da enxeñaría do coñecemento e dos sistemas expertos: o sistema R1 da compañía informática DEC. O problema deste tipo de enfoque é que o número de regras necesarias tende a crecer dun xeito moi acelerado e, cantas máis regras hai nun sistema, máis complicado é adaptalo a unha nova necesidade. Chega un momento no cal o sistema é xa tan monstruosamente extenso que non pode seguir evolucionando: por este motivo, entre outros, a enxeñaría do coñecemento decaeu desde primeiros da década de 1990, substituída por outro enfoque máis flexible: a aprendizaxe automática. A xente de Welch Labs, dentro da súa serie Learning to see, cóntanos en que consiste!

Coma sempre, para veres os subtítulos en galego, tes de escollelos ti. Preme en «Configuración» e selecciona a túa lingua!

Breve historia da cristalografía (VII): Moléculas, superfluidades e contaminacións

[Esta é unha tradución adaptada do artigo orixinal de 26 de decembro de 2013 Breve historia de la cristalografía: (VII) Moléculas, superfluidades y contaminaciones, de César Tomé López, que pode lerse nesta ligazón.]

[O artigo previo da serie é Breve historia da cristalografía (VI): O crego rompecristais.]

moleculas-integrantes

A teoría de Haüy introduciu na cristalografía un concepto fundamental: o da periodicidade. Nos primeiros estudos sobre o empaquetado de esferas a periodicidade estaba implícita, pero foi Haüy quen fixo énfase neste punto. De Haüy en diante os cristais comezaron a considerarse agregados de materia onde esta se repite periodicamente. Esta visión mantívose inalterada ata a descuberta dos cuasicristais na década de 1980, e segue sendo correcta na inmensa maioría dos casos.

Máis interesante é que, desde un punto de vista puramente químico, afirmar que un cristal é unha ordenación periódica tridimensional de unidades poliédricas implica que cada unidade ten de ter a mesma composición química ca o conxunto e, se esta unidade é realmente a máis pequena, representa unha «molécula» do composto. Haüy era plenamente consciente disto. Así, no seu Essai d’une théorie sur la structure des cristaux (1784), ás unidades constituíntes fundamentais chamáballes molécules intégrantes. O seu emprego da palabra «molécula» para se referir a un grupo de átomos conectados está na mesma liña do uso que se facía desta palabra desde mediados do século xvii, cando Pierre Gassendi a empregou en Syntagma philosophiae Epicuri (1646).

Seguir lendo

O mapa das matemáticas

O mapa das matemáticas
O mapa das matemáticas. [Tradución dunha imaxe de Dominic Walliman. Dispoñible a tamaño completo no Facebook]

Teoría de xogos (IV): Pedra, papel ou tesoiras

[Esta é unha tradución autorizada de Ciención de Breogán, adaptada do artigo orixinal de 13 de setembro de 2010 Teoría de juegos IV – Piedra, papel, tijera, de Javier “J” Sedano, que pode lerse en El Cedazo. Toda a serie Teoría de juegos está publicada en forma de libro, dispoñible aquí.]

[O artigo previo da serie é Teoría de xogos (III): A poxa do dólar (II).]

No artigo de hoxe desta serie dedicada á teoría de xogos, imos presentar un xogo moi sinxelo para irmos introducindo algúns conceptos.

Supoño que todos xogamos algunha vez a pedra, papel ou tesoiras. Polo si ou polo non, imos resumir as regras:

  • Xogan dous xogadores. Poden xogar máis, pero iso pode dar lugar a círculos de vitoria e é máis difícil decidir o que facer en caso de empates parciais.
  • Ambos os xogadores sacan a man asemade, cun dos símbolos seguintes:
    • Pedra: o puño cerrado.
    • Papel: a palma estendida.
    • Tesoiras: os dedos índice e maior estendidos e separados (coma unhas tesoiras abertas) e o resto dos dedos cerrados.
  • A vitoria decídese do xeito seguinte:
    • A pedra gana (machuca) ás tesoiras.
    • As tesoiras ganan (cortan) ao papel.
    • O papel gana (envolve) á pedra.
  • Se dous xogadores sacan o mesmo, empatan. Dependendo do obxectivo do xogo, poden volver xogar ou simplemente empataron e xa está (segundo o que queira conseguirse co xogo).

Pedra-Papel-Tesoiras
Esquema de «pedra, papel ou tesoiras». [Tradución. Fonte orixinal: Enzoklop, CC BY-SA 3.0]
Seguir lendo

Viscoelástica densoactiva

[Esta é unha tradución adaptada do artigo orixinal de 17 de xullo de 2014 Viscoelàstica densoactiva, de Claudi Mans, que pode lerse nesta ligazón.]

Gustaríame meterme nunha reunión entre os de publicidade e mais os de I+D dunha empresa, para ver como valoran os argumentos duns e doutros para faceren as campañas publicitarias. Como se lles ocorreu aos do Volkswagen Polo afirmar que levaba Ziritione? Os xampús contra a caspa levan un compoñente denominado «piritionato de cinc», en inglés zinc pyrithione. Os publicistas imaxinaron que podían simular (en complicidade co receptor do anuncio) que o seu produto, un coche, era coma un produto de hixiene persoal, do que adoitan salientarse os compoñentes. Enxeñaron aquilo do Ziritione, un nome completamente inventado, crendo que os clientes entenderían a broma.

Os fabricantes de iogures son uns mestres en creación publicitaria. Danone ten etiquetado iogures indicando que conteñen Saciactiv, ou Calciforte. Agora hai un leite de Pascual que di que ten Eficalcio. Non son substancias que existan tal cal na listaxe de ingredientes, senón mesturas de ingredientes nunhas determinadas proporcións. Mesturas patentadas, pero que calquera fabricante pode pór nos seus iogures ou leites equivalentes da mesma gama. Porén, soamente Danone ou Pascual poden engadilos nas etiquetas cos nomes rexistrados. «O único con Calciforte», di o iogur, e é verdade; unha verdade puramente lexislativa, pero verdade. Iogures doutras marcas fan artimañas semellantes.

lleixius-densos-o-densoactius
Lixivias que afirman ser densas ou densoactivas.

E logo chegamos á lixivia Neutrex Futura, de Henkel, que dicía que tiña unha fórmula densoactiva. Que querían dicir? Seguir lendo

Breve historia da cristalografía (VI): O crego rompecristais

[Esta é unha tradución adaptada do artigo orixinal de 19 de decembro de 2013 Breve historia de la cristalografía: (VI) El cura rompecristales, de César Tomé López, que pode lerse nesta ligazón.]

[O artigo previo da serie é Breve historia da cristalografía (V): Cristais de neve, Frankenheim ou o novo Euclides.]

rene-just-hauy-el-cura-rompecristales

Durante a década de 1770 o novísimo crego René Just Haüy adoitaba pasar unha boa parte do seu tempo no xardín botánico de París. Había tempo que se interesaba na ciencia e decidira que ía estudar botánica. Co gallo de avanzar nos seus estudos mercou un exemplar do Systema naturæ de Linné. Pouco despois comezou a desatender os seus asuntos botánicos e a asistir ao curso sobre mineraloxía que impartía Louis Jean-Marie D’Aubenton. Cando concluíu o curso, Haüy dedicaríase só aos minerais.

calcita

Se houbésemos de crer a Georges Cuvier, o primeiro achado de Haüy debeuse á serendipia. En 1780, mentres observaba un fermoso agregado de grandes cristais prismáticos de calcita, un dos prismas rompeu, caeu ao chan e esnaquizouse. Sorprendentemente, todos os anacos tiñan a mesma forma, non prismática, senón romboédrica coma o espato de Islandia, outra variedade de calcita. Este feito ocorrería na historia centenares de veces pero, como diría despois Pasteur, «o azar favorece a mente preparada». Haüy correu ao seu estudio, colleu un grande escalenoedro de calcita e, sen dubidalo, arreoulle unha martelada: os fragmentos eran todos romboédricos. Haüy acadou a conclusión de que todos os cristais de calcita, independentemente do seu hábito (aspecto xeométrico) externo, están compostos de «moléculas» romboédricas. Non nos resistimos ao xogo de palabras facilón; Haüy, como abade, coñecía ben o tema: o hábito non fai ao frade, neste caso, ao cristal.

Seguir lendo

Carta dun químico aos homeópatas

[Esta é unha tradución adaptada do artigo orixinal de 14 de abril de 2015 A letter from a chemist to homeopaths, de Mark Lorch, que pode lerse nesta ligazón.]

natural-remedy-b-1327821

Estimados señores homeópatas:

Teño algunhas preguntas verbo desa terapia alternativa tan popular e gustaríame coñecer as respostas.

A homeopatía, tal e como eu a entendo (por favor, corríxanme se estou enganado), baséase na idea de que «o semellante cura o semellante». Deste xeito, se a alerxia fai que nos choren os ollos, daquela as cebolas poderían axudarnos (porque as cebolas causan síntomas similares). Ou, se sufrimos insomnio, disque a cafeína podería ser a solución. Porén, é probable que unha cunca de café cargado nos manteña ben espertos, así que vostedes evitan isto mediante enormes dilucións. Desta maneira, segundo vostedes, os efectos beneficiosos permanecen mentres os efectos secundarios non desexados son eliminados.

Seguir lendo