Unha perspectiva heurística acerca da creación e a transformación da luz

[Esta é unha tradución do artigo orixinal de 17 de marzo de 1905 Über einen die Erzeugung und Verwandlung des Lichtes betreffenden heuristischen Gesichtspunkt, de Albert Einstein, que pode lerse nesta ligazón. Hai dispoñible unha versión en pdf aquí. É o primeiro artigo da serie Wunderjahr.]

titular

Existen fondas diferenzas formais entre, por unha banda, as descricións teóricas dos gases e doutros corpos materiais empregadas polos físicos e, pola outra banda, a teoría de Maxwell dos procesos electromagnéticos no denominado «espazo baleiro». Mentres consideramos que o estado dun corpo queda perfectamente definido coas posicións e velocidades dunha determinada cantidade (certamente moi grande, si, pero finita) de átomos e electróns, para a descrición do estado electromagnético dunha rexión do espazo servímonos de funcións espaciais continuas, de xeito que unha cantidade finita de variables non pode considerarse abonda para determinar completamente o estado electromagnético da devandita rexión. Consonte a teoría de Maxwell, ao falar de fenómenos puramente electromagnéticos e, polo tanto, da luz, a enerxía debería interpretarse como unha función espacial continua; porén, a enerxía dun corpo material está representada, segundo a interpretación actual dos físicos, pola suma de todos os seus átomos e electróns. A enerxía dun corpo material non pode dividirse nunha cantidade arbitrariamente grande de partes arbitrariamente pequenas; secasí, consonte a teoría de Maxwell (ou consonte calquera teoría ondulatoria en xeral) a enerxía dun raio de luz emitido por unha fonte luminosa puntual distribúese continuamente por un volume cada vez máis extenso.

Seguir lendo

Advertisements

Breve historia da cristalografía (XI): Asimetrías e xogos de luz

[Esta é unha tradución adaptada do artigo orixinal de 23 de xaneiro de 2014 Breve historia de la cristalografía: (XI) asimetrías y juegos de luz, de César Tomé López, que pode lerse nesta ligazón.]

[O artigo previo da serie é Breve historia da cristalografía (X): Maxia viquinga.]

palacio-de-luxemburgo

Nun serán de 1808 un veterano da expedición a Exipto entretíñase paseando polo Xardín de Luxemburgo, que desde 1791 era, coma o palacio co mesmo nome, «propiedade nacional». Levaba no peto un cristal de espato de Islandia co que se distraía de cando en vez, observando obxectos a través del. Nun momento dado, ocorreu algo curioso: mentres observaba a luz reflectida nos vidros do palacio decatouse de que, no canto de ver dúas imaxes igualmente brillantes, aparecía unha moito máis brillante ca a outra. Como diría despois Pasteur, a sorte favorece a mente preparada; Étienne Louis Malus deduciu que o efecto tiña que estar relacionado co feito de que a luz fose reflectida. A luz, concluíu, polarizábase ao se reflectir.

Seguir lendo

A agricultura ecolóxica non salvará o planeta

[Esta é unha tradución adaptada do artigo orixinal de 18 de xaneiro de 2017 La agricultura ecológica no salvará el planeta, de J. M. Mulet, que pode lerse nesta ligazón.]

Hai un tempo, El País publicou un artigo no cal varios científicos, entre os que me inclúo, cuestionaban o papel da agricultura ecolóxica no respecto do medio. Calquera que consuma ecolóxico decatarase dos elevados prezos. Ese sobreprezo débese á caída da produción e, se tes menos produción no mesmo solo, o impacto ambiental dispárase, por moito que enterrases cornos enchidos de esterco ou soamente empregases fertilizantes naturais. A revista New Scientist tamén publicou recentemente un artigo verbo deste tema e algúns xa levabamos tempo dicíndoo.

Este artigo xa levantou as iradas críticas do mundiño agroecolóxico, que semella que aquilo de «paz e amor» o deixan a unha banda á hora de protexer o mercado, incluída unha queixa que foi atendida pola defensora do lector. Entre os numerosos artigos que tentaron desmentir o artigo de El País chamoume a atención un publicado no blog Planeta futuro da propia web de El País, dentro da sección Alterconsumismo sobre comercio xusto. A resposta está escrita por dous membros da xunta directiva da Sociedade Española de Agricultura Ecolóxica (Sociedad Española de Agricultura Ecológica), o que xa fai dubidar da fiabilidade dos seus argumentos. Por que digo tal? Moi sinxelo: se investigamos a composición da xunta directiva atoparemos que o vicepresidente segundo é Carmelo García Romero, que se presenta como:

Doutor en Veterinaria e Académico. Corpo Nacional Veterinario. Real Academia de Ciencias Veterinarias, Experto en Gandaría Ecolóxica. Saúde e Benestar. Medicina Holística Veterinaria. Homeopatía e Fitoterapia. Sociedade Española de Agricultura Ecolóxica (SEAE). Asociación para o Desenvolvemento da Gandaría Ecolóxica (ADGE). Asociación de Periodistas Agrarios de España (APAE).

Seguir lendo

Teoría de xogos (IX): Dous terzos da media (II)

[Esta é unha tradución autorizada de Ciención de Breogán, adaptada do artigo orixinal de 25 de outubro de 2010 Teoría de juegos IX – Dos tercios de la media (y II), de Javier “J” Sedano, que pode lerse en El Cedazo. Toda a serie Teoría de juegos está publicada en forma de libro, dispoñible aquí.]

[O artigo previo da serie é Teoría de xogos (VIII): Dous terzos da media (I).]

MísilesNa primeira parte do artigo propuxemos o xogo e agora imos ver os resultados e a súa solución teórica e a aproveitar esa discusión como escusa para presentar algúns conceptos máis.

Recapitulemos: tratábase de dicir un número que resultase ser dous terzos da media de todos os números ditos polos xogadores (incluído o noso).

Os números que se dixeron na versión orixinal deste artigo en El Cedazo foron: 1, 1, 1, 1, 1, 1, 2, 5, 7, 7, 9, 9, 10, 10, 12, 12, 13, 13, 14, 15, 16, 18, 18, 18, 18, 22, 22, 22, 22, 22, 22, 22, 25, 30, 32, 33, 33, 33, 33, 34, 35, 40, 42, 49, 55, 69, 87, 97 e 100. A media é 24,755 que, multiplicada por 23, é 16,503, arredondando a 17. Consecuentemente, os ganadores foron os que dixeron «16» e «18».1

Resultado teórico

O resultado teórico óptimo pode atoparse por unha sorte de «redución ao absurdo indutiva».

Seguir lendo

Teoría de xogos (VIII): Dous terzos da media (I)

[Esta é unha tradución autorizada de Ciención de Breogán, adaptada do artigo orixinal de 18 de outubro de 2010 Teoría de juegos VIII – Dos tercios de la media (I), de Javier “J” Sedano, que pode lerse en El Cedazo. Toda a serie Teoría de juegos está publicada en forma de libro, dispoñible aquí.]

[O artigo previo da serie é Teoría de xogos (VII): O xogo do cempés.]

calculadora

Nesta serie xa vimos uns cantos xogos máis ou menos teóricos, ás veces buscando (e atopando) paralelismos en situacións reais e outras veces non… pero sempre aprendendo algo. Hoxe imos volver xogar todos, a ver o que nos sae. Imos xogar a ser adiviños.

Para isto, todos os que queiran xogar deben elixir secretamente un número entre 1 e 100; despois tomamos todos os números, calculamos a media, multiplicámola por 23 e arredondamos o resultado ao enteiro máis próximo. O xogador que dixer o número máis achegado a este resultado ganará unha palmadiña no lombo (en caso de empate, repartiremos a palmadiña entre todos). Se queres xogar ti, envía a túa aposta (xustificada ou non) ao noso correo electrónico: cienciondebreogan@gmail.com. Tes tempo deica o sábado 2 de decembro!

Seguir lendo

A primeira é de balde, ou o empinado plan de prezos da natureza

[Esta é unha tradución adaptada do artigo orixinal de 11 de xaneiro de 2016 La primera es gratis o el empinado plan de precios de la naturaleza, de Sergio García-Cuevas González, que pode lerse nesta ligazón.]

Supercomputador

É admirable o moito que pode comprenderse sobre a natureza cun pequeno investimento de tempo e recursos intelectuais. Abraiados ante a nosa propia afouteza e capacidade de predicir o comportamento do mundo, empregamos os nosos coñecementos para deseñar e construír máquinas de crecente sofisticación. Ao principio, a natureza é xenerosa connosco e déixase modelar (e, así, moldear) cunha gran facilidade. Porén, cando queremos dar un paso máis alá, cando queremos crear unha máquina lixeiramente máis capaz e eficaz ou indagar en misterios máis profundos, a natureza rebélase contra nós e esíxenos un custo (de sofisticación matemática, de capacidade de computación, de habilidade construtiva) que se fai rapidamente abafador. É coma se a natureza nos ofrecese probar o que se sente ao ser un deus e, despois de engancharnos coma a unha droga, nos espremese cruelmente. Seguir lendo

Breve historia da cristalografía (X): Maxia viquinga

[Esta é unha tradución adaptada do artigo orixinal de 16 de xaneiro de 2014 Breve historia de la cristalografía: (X) magia vikinga, de César Tomé López, que pode lerse nesta ligazón.]

[O artigo previo da serie é Breve historia da cristalografía (IX): Isomería e compostos orgánicos.]

vikingos

Os viquingos foron, probablemente, os mellores mariños da Idade Media. Os seus barcos non só navegaron polas augas do mar do Norte ou do Atlántico Norte, senón tamén do Mediterráneo e do mar Negro. Os séculos ix e x foron os séculos viquingos por excelencia: chegaron a tomar Sevilla, Santiago de Compostela ou Pamplona, como cidades coñecidas. Pero as súas xestas polas costas do que hoxe é a península Escandinava, o Reino Unido, os Países Baixos, Bélxica, Francia, a península Ibérica, Italia, a península Balcánica, Bulgaria, Romanía, Ucraína ou Rusia non ilustran dabondo a súa capacidade mariñeira.

expansion-vikinga

Seguir lendo

Sistema Internacional (I): Por que un metro mide 1 m

Tras subtitularmos hai unha semana o vídeo A mellor e a peor predición da ciencia, continuamos coa nosa rolda de traducións de vídeos de divulgación científica. Hoxe comezamos cunha serie de vídeos da canle francesa e-penser, na cal fan un percorrido ao longo das unidades do Sistema Internacional: o metro, o segundo, o quilogramo, o kelvin, o ampere, o mol e mais a candela.

Nesta primeira entrega vemos como variou ao longo do tempo o xeito de medir lonxitudes, como se chegou á idea de deseñar unha unidade universal («católica»?) de lonxitude e como foi mudando a definición do metro a través da historia. Resumindo, por que un metro mide 1 m?

Lembra que, para veres os subtítulos en galego, soamente tes de premer no vídeo en «Configuración», «Subtítulos» e escoller a túa lingua!

Breve historia da cristalografía (IX): Isomería e compostos orgánicos

[Esta é unha tradución adaptada do artigo orixinal de 9 de xaneiro de 2014 Breve historia de la cristalografía: (IX) isomería y compuestos orgánicos, de César Tomé López, que pode lerse nesta ligazón.]

[O artigo previo da serie é Breve historia da cristalografía (VIII): Morfismos químicos.]

640px-dbp_1982_1148_friedrich_wohler

En 1823 Leopold Gmelin, profesor na Universidade de Heidelberg (Universität Heidelberg), moveu os seus contactos para que a un sobresaínte alumno seu que acababa de licenciarse en medicina o admitisen como estudante no laboratorio de Estocolmo do químico vivo máis importante da época: Jöns Jacob Berzelius. Alí Friedrich Wöhler, que así se chamaba o médico, atopou con sorpresa que Berzelius non era partidario das instrucións sistemáticas, senón que prefería orientar os seus estudantes na investigación dos temas que estes escolleran libremente. Seguir lendo

A mellor e a peor predición da ciencia

Desde Ciención de Breogán seguimos subtitulando en galego todos os vídeos de divulgación científica que podemos. Nesta ocasión é a quenda dunha das canles divulgativas máis importantes de YouTube: Veritasium. Este vídeo de hai un ano tenta explicar o fenómeno das partículas virtuais, que curiosamente serven como alicerce teórico dunha das predicións máis precisas da ciencia actual (o comportamento do Universo con relación á constante cosmolóxica) e, ao mesmo tempo, dunha das predicións máis salvaxemente erradas da ciencia actual (o comportamento do espazo baleiro). Como é posible que o mesmo principio responda de xeitos tan diferentes en ramas distintas da física? En Veritasium tentan explicárnolo.

Lembra que, para veres os subtítulos en galego, soamente tes de premer no vídeo en «Configuración», «Subtítulos» e escoller a túa lingua!